Meer dan puur toeval : lesgeven aan meertalige kinderen aan de hand van meertalige vaktaal
Zaakvakleraren maken gebruik van veel verschillende hulpmiddelen om wetenschap te onderwijzen in meertalige contexten. In deze blogpost stellen we je één van deze hulpmiddelen voor: wetenschappelijke cognaten, oftewel wetenschappelijke termen (vaktaal) die in verschillende talen hetzelfde klinken of er hetzelfde uitzien. We leggen uit waarom wetenschappelijke cognaten meer dan puur toeval zijn: ze kunnen op diverse manieren worden ingezet om wetenschap aan meertalige kinderen te onderwijzen.
Maar wat zijn cognaten nu precies? Cognaten zijn woorden met dezelfde betekenis die in verschillende talen hetzelfde klinken of er hetzelfde uitzien. Cognaten hebben gemeenschappelijke etymologische wortels. Denk bijvoorbeeld aan woorden als bread/brood, milk/melk of apple/appel in het Engels en Nederlands. Het bijzondere aan de wetenschap is dat deze een ongewoon groot aantal cognaten bevat, die in veel talen voorkomen. Cognaten in de wetenschap zijn afgeleid van het Grieks of Latijn. Denk aan woorden als ‘atoom’, ‘atom’ in het Engels, ‘átomo’ in het Spaans… Of het woord ‘laboratorium’ in het Engels en Nederlands, ‘laboratuvar’ in het Turks…
Maar hoe kunnen deze woorden worden ingezet bij het leren? Neem als voorbeeld wat we in een van onze projecten hebben gedaan. Voordat ze ons partnermuseum kwamen bezoeken, gaven we nieuwkomerskinderen een woordenlijst met kernwoorden. Ze waren nog bezig met het leren van het Nederlands, maar konden veel van de kernwoorden herkennen. Dit waren in feite wetenschappelijke cognaten, die in hun moedertaal vergelijkbaar waren. Op school konden de kinderen snel de belangrijkste woorden lezen waaruit het verhaal van het bezoek bestond. Toen ze bij het museum aankwamen, voelden ze zich goed voorbereid en klaar om van het bezoek te genieten!
Cognaten kunnen op verschillende manieren in klasactiviteiten worden verwerkt. Zo kun je bijvoorbeeld kinderen die verschillende talen spreken in groepjes indelen en hen vragen vaktaal te vergelijken. Of je kunt, bij de introductie van nieuwe begrippen, de kinderen uitnodigen om bekende woordstammen te herkennen. De voordelen reiken verder dan het leren van woordenschat. Het herkennen van cognaten kan begrippen beter in het geheugen doen blijven hangen, snellere toegang tot de leerstof bieden of samenwerking tussen kinderen bevorderen. Kinderen kunnen er trots op zijn dat ze hun eigen kennis meebrengen naar de klas.
We hebben waarschijnlijk nog lang niet het laatste gehoord over het gebruik van cognaten in de zaakvakken. Wetenschappelijke cognaten zijn meer dan alleen woorden die in verschillende talen voorkomen; ze vormen bruggen tussen talen en manieren van weten. Door deze taalkundige verbanden zichtbaar te maken, kunnen leraren meertalige kinderen helpen inzien dat het leren van wetenschap niet betekent dat ze hun moedertaal achter zich moeten laten.
-Lucía Chisari | Promovendus, subproject ‘Wetenschapsmusea’.
Momenteel is deze blog alleen beschikbaar in het Engels en het Nederlands. Om hem in een andere taal te lezen, raden we aan de vertaaltool DeepL.com te gebruiken.
